خیابان ویلا

• درس گفتار شصت و چهارم | خیابان‌ ویلا

• مشخصات اثر:
• تحقیق و پژوهش: مرتضی رحیم‌نواز
• تعداد صفحات: 82 صفحه

▪️درباره اثر:

خیابان ویلا (استاد نجات‌اللهی) با پیشینه‌ای کمتر از یک سده، در زمره خیابان‌های نسبتاً جوان و نوبنیانِ تهران به شمار می‌رود. به تبع این خصوصیت، فرایند شکل‌گیری عناصر هویتی و کالبدهای شاخص آن نیز دیرپا نیست. از این رو، انتظار یافتن بناهای فاخر با ارزش تاریخیِ برجسته در این خیابان، چندان واقع‌بینانه نمی‌باشد. به ویژه که می‌دانیم شکل گیری خیابان در گذار تاریخی قاجاریه به پهلوی قرار گرفته است و این گذار، تنها در تغییر رژیم سیاسی خلاصه نشده است و جامعه ایرانی را بسیار بیش‌تر از تغییر راس هرم قدرت، تحت تاثیر خود قرار داده است. از آن جمله نظام شهرسازی و شهرنشینی دگرگونی بسیاری به خود پذیرفته است. در ادامه و به فراخور مباحث پیش‌رو، به تاثیر تغییر گفتمان سیاسی و اجتماعی جامعه در این گذار تاریخی خواهیم پرداخت.

اگرچه عمر کوتاهِ خیابان به مثابه یک گذرگاه شهری، از یک قرن تجاوز نمی‌کند، اما می‌توان برای بستر جغرافیایی آن، پیشینه‌ زیستی و تاریخی بسیار عمیق‌تری قائل شد. این پهنه، طی چندین سده، بخشی از باغستان‌های ییلاقی درباریان و اعیان‌نشینان ثروتمند بوده و پیش از آن نیز اراضی کشاورزی و دیم‌زارهای حومه‌شهر را شامل می‌شده است. بنابراین، سابقه سکونت و دخل‌وتصرف انسانی در این محدوده، برخلاف عمر رسمی خیابان، از عمق قابل توجهی برخوردار است.

در دفتر پیش رو، بر آنیم تا به سیر تحول تاریخی خیابان ویلا، و عناصر بنیادین و هویت‌بخش آن توجه نمائیم و ضمن معرفی ویژگی‌های منحصربه‌فرد این خیابان از منظر کالبدی، کارکردی و اجتماعی، به واکاوی تجربه زیستی آن، در خلال بیش از نیم قرن گذشته بپردازیم.